Pages: | | |
|
|
AkmalUSA
Send Message

|
Salom Zarina man uzeklarni ohtaryatgandim Canadada
agar malol kelmasa yordam bersangiz man Grande Prairie da yashayman />
akmaljon_sza@yahoo.com
|
|
Category: Canada>Alberta>Calgary |
Date: 2010-07-31 18:05:07 |
|
AkmalUSA
Send Message

|
Pochtam akmaljon_sza@yahoo.com
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-07-31 17:47:36 |
|
AkmalUSA
Send Message

|
Salom hammaga kim Canadada bulsa yozsalaring tanishardik
Men hozir Grande Prairie AB da yashayman
Canadada uzbek yurtdoshlardan topsam boshim osmonga etardi
Hammalaringni Olloh panohiga olsin
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-07-31 17:46:41 |
|
Feruzacom
Send Message

|
Canada shuncha odam bor ekan , lekin mani shaharimda bitta uzbek ham yoq ,,Fort st John , kelib qolseyla mobodo yozinglar iltimos..feruzacom@yahoo.com ....
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-07-20 00:49:36 |
|
Jahongashta
Send Message

|
Assalom alaykum aziz vatandoshlar man canadadan bir odamni istayapan iltmos yordam beriglar istayotkan odamimni ismi Dilshotbek özi Andijonlik hozirgi kunda canadada yashaydi oldindan rahmar
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-07-14 14:14:48 |
|
Dmr7
Send Message

|
Www.uzbaby.com chet eldagi uzbek oilalari uchun foydali sayt
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-07-05 06:37:21 |
|
Shabnam93
Send Message

|
Salom hammaga ..usa.virgina kim bor uzbeklardan:(
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-05-28 06:09:47 |
|
Nodil
Send Message

|
посмотрите видеопрезентацию человека пригласившего меня в этот бизнес. На данный момент у него 4й результат в мире! http://www.cdtnodik.narod2.ru
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-04-27 19:19:25 |
|
Farnoz
Send Message

|
Vancouverda O`zbela bosa yozila. farhodshams@yahoo.com
|
|
Category: Canada>British Columbia>Vancouver |
Date: 2010-04-18 00:47:16 |
|
GTL77
Send Message

|
Assalomu aleykum, Canada togrisida malumot kim bera oladi? oldindan kottakon rahmat...
|
|
Category: Canada> |
Date: 2010-01-22 07:33:06 |
|
Azamat1980
Send Message

|
Salom kanadagi osbeklar kanadada ich kandai boliapti ayiliklar kadai kandai ichlar bor
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-12-10 06:43:36 |
|
Azamat1980
Send Message

|
Pribet kak dela kanadada 1aiga ailik kancha kobuncho emne ich $ga kandai barsa bolot semeini kandai bolot garantia barby
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-12-10 06:35:42 |
|
7799
Send Message

|
Bari erkaklarni horozlari Halifaxda
|
|
Category: Canada>Nova Scotia |
Date: 2009-11-30 10:45:03 |
|
Farishta
Send Message

|
Manimcha boshqa shaharlarga qaraganda Torontoda o`zbeklar anchayin ko`p...
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-09-27 10:28:19 |
|
Faizi2003
Send Message

|
Assalomu alaykum! Aziz vatandoshlar viza junatsailar mana biz boramizde!Moscowdan salom!
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-09-02 11:26:55 |
|
Feruz4ik
Send Message

|
Salyut vsem Vancouver BC otzavites Kelingla tuycha qilamiz quchqorni adasi bizdan )
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-08-28 21:26:28 |
|
Feruz4ik
Send Message

|
Canada Vancouver BC Romeo_juliet@inbox.ru qoq markazidan DT
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-08-12 19:20:30 |
|
Doni
Send Message

|
Canadada uzbeklar kup. lekin torontoda birontayam uzbekni uchratmadim.
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-08-06 20:08:22 |
|
Oybek1974uz
Send Message

|
ИЙМОНГА ЙУЛ
/>
Бисмиллахир Рохманир Рохим.
/>
1-дарс
Дунёдаги жамики инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун харакат килмокдалар. Кийнчиликларини енгишга ва камчиликларини ёкотишга зур бериб тиришиб, бугунги кунини кечагисидан яхши килишлик учун интилмокдалар. Уз хаётини яхшилашлик учун интилиш барча инсонга хос булиб, яшашликдан асл максад хам шудир. Аммо айни бир максадга эришмоклик учун инсонлар турли хил харакат килмокдалар. Инсонларни хаётига этибор бериб каралса, баъзилар хаётни кийинчиликларини енгишни моддй бойлик билан боглик деб биладилар ва бойлик ортириш йулида турли хил харакат килмокдалар.
Хакикатдан хам инсон хаётининг яхшиланиб боришида моддий бойлик хам узига хос ахамиятга эга. Чунки инсон тирик экан у уй-жой, кийм-кечак ва кераклик уй-рузгор буюмлари каби моддий нарсалар билан муносабат килишга мажбур. Хаёт учун зарур булган моддий нарсаларсиз инсон хаётда хотиржам яшай олмайди. Ахир иссик киймсиз, уй-жойсиз совукда колган инсон кандай хам хотиржам була олсин. Шунинг учун хам куп инсонлар хаётда совдагарчилик, дехкончилик ва хунармандчилик килиб кераклик бойлик топиш учун харакат килмокдалар.
Хулоса килиб айтганда хаёт учун зарур булган моддий нарсаларсиз хам бахтли хаёт булиши мумукун дейишлик нодонликдан бошка нарса эмас. Аммо хаёт факат моддий бойлик билангина яхшиланади дейиш хам доноликдан эмасдир. Чунки инсон моддий муносабатлар килиш билан бир каторда маънавий муносабатлар килишликка хам мажбурдир.
Маънавий муносабатлар деб инсоннинг бошка инсонлар билан киладиган муносабатига айтилади. Масалан оталик, дустлик, кариндошчилик ва кушничилик муносабатлари каби. Гарчи бойлик инсонларнинг моддий муносабати учун асос булсада, маънавий муносабатларида бойлик асос була олмайди.Чунки маънавий муносабатларда хосил булган кийнчиликни бойлик воситасида бартараф килиб булмайди. Бунга куп мисоллар келтириш мумкин. Масалан бирон инсонни ота-онаси ок килса, ёки дустлари тарк этса, ёки турмуш уртоги хиёнат килса уни виждон азоби кийнай бошлайди. Виждон эса пул билан олди-соти килинадиган нарса эмас. Утмишда улкан подишохларни хам маънавий кийнчиликга учраганликлари ва бутун мамлакат бойликларига эга була туриб хам унинг давосини топа олмай утиб кетганлари буни ёркин далилидир. Хулоса килиб айтганда маънавий муносабатларда хосил буладиган кийнчиликларни бойлик воситасида бартараф килиб булмайди.
Маънавий муносабатларда хосил буладиган кийнчиликларни енгишнинг асоси одоб-ахлок булиб качон инсон тугри одоб-ахлокга эга булгандагина уни бартараф кила олади. Инсоннинг маънавий муносабатларини тугри ёки нотугри булиши унинг одоб ахлокига богликдир.
Масалан фарзанднинг одоби деб, фарзанднинг ота-онаси билан киладиган муносабатларида узини кандай тутишига айтилади. Агар тугри муносабатда булса одобли, акс холда одобсиз деб хисобланади. Маънавий муносабатлар моддий муносабатларни уз ичига олади. Маънавий кийинчиликларни еча олган шаснинг моддий тусиклардан утиши хам осон булади. Масалан: фарзандини баркамол булиб усишини истаган отанинг унга керакли булган моддий нарсалар билан таъминлашлиги табиий бир холдир. Шунинг учун хам бугунги кунда куп инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун жамиятда катта лавозимларни эгаллаш, таниш-билишларни купайтириш ва обру-этиборга эга булиш учун бор кучини сарифламокдалар.
Куриниб турибдики инсонлар бугунги кунда кандай харакат килмасинлар аслида узларининг моддий ва маънавий кийинчиликларини бартараф килмокчилар. Албатта хар-бир инсон хам энг чиройли моддий ва энг самимий маънавий муносабатларни вужудга келтиришликни орзу килади. Бирок хаёл бошка-ю хаёт бошка. Агар хаёт инсонларнинг хаёлларига мос булиб колганда ер юзида биронта хам изтиробли инсон колмаган булар эди. Аслида эса инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун канчалик уринмасинлар уларнинг хаётлари кундан кунга ёмонлашиб бормокда. Бундай холатда инсонлар утмишларини эслаб завкланувчи ва бугинги кунидан изтиробланувчи булиб колдмокдалар. Келажак хакида гапирмасак хам булаверади. Чунки бугунги муаммолар кечагисидан купайиб бораётган бир пайтда, кандай килиб порлок келажак хакида гапириш мумкин. Албатта хаётни яхшилаш учун килинган харакат уз самарасини бермаса хар кандай инсон хам келажакдан умидсизликка тушиши табиий бир холдир. Изтиробларни бу каби купайиб бориши натижасида инсонлар порлок келажак булишлигидан умид узиб « Замон сенга бокмаса сен замонга бок » кабилида ечим топмокдалар. Аммо бу холат порлок келажак булмаслиги учун далил була олмайди. Балки инсонларни максад сари уз харакатларини узгартириши керак еканлигига далолат килади. Токи бу узга харакат уз самарасини берсин ва инсонларни хаёти кундан кунга яхшиланиб борсин. Бундай харакатга эришмоклик учун инсон хаётда яна бир муносабатни этиборга олмоглиги зарурдир. Бу муносабат билан танишиб чикайлик.
/>
2- дарс
Агар хаётга этибор бериб карасак, хаёттда инсон ихтиёрига боглик булган конунлар билан бир каторда, инсон ихтиёрига мутлоко алокаси булмаган конунлар хам бор. Инсон бу конунларни узгартира олмайди ва четлаб хам ута олмайди. Шунинг учун инсон бу конунларга нисбатан тугри муносабатни вужудга келтиришдан бошка чорси йук. Масалан: Йил турт--фаслдан иборат экан инсон уни факат ёз ёки бахор кила олмайди. Шу сабабли инсон хар бир фасилни талабига буйин суниб яшашга мажбур.
Хаётда бу каби ходисалар жуда куп. Инсон бу табиий ходисаларни олдида ожиз ва уз хаётини саклаб колишлик учун куп нарсаларга мухтождир. Зилзила, сув тошкини, вулконлар, касаллик ва улим каби табиий офатлар олдида инсон нима хам кила олар эди. Бу каби холатларда инсон ожизлигини хис килади ва узидан кудратли булган кучни кидиради. Бу илохий куч деб аталиб, хар бир инсон узи тушунган ёки тушунмаган холда кимнидир ёки ниманидир илохийлаштиради. Инсонни бу илохий куч билан киладиган муносабати рухий муносабат деб аталиб, бу инсон четлаб ута олмайдиган учунчи тур муносабатидир.
Бу уч турдаги муносабатларни куриб чикиб шуни хулоса килиш мумкин. Моддий муносабат деб инсонни узига буйсунадиган нарсалар билан киладиган муносабатига айтилади. Маънавий муносабат деб моддий муносабатни уз ичига олган, инсонни узи билан бир хил куватга эга булган бошка инсонлар билан киладиган муносабатига айтилади. Рухий муносабат эса, инсонни узидан кудратли булган куч билан киладиган муносабати булиб, у моддий ва маънавий муносабатларни хар иккисини уз ичига олади.
Бундан келиб чикадики, инсоннинг моддий ва маънавий муносабатларини чиройлик булиши унинг рухий муносабатига богликдир. Агар инсон узини рухий муносабатини тугри йулга куйса уни моддий ва маънавий муносабатлари уз-узидан яхшиланиб бораверади.
/>
Шунинг учун моддий ва маънавий муносабатлардаги кийнчиликлар кундан-кунга купайиб бораётган бир пайтда инсонлар аввало рухий муносабатларини тугри йулга куйишлари шарт. Факат мана шу муносабатгина бугунги кунимизни кечагисидан яхшилаб, бизни порлок келажак сари етаклайди.
Рухий муносабатни тугри йулга куйиш учун биз узимиздан кудратли булган кучни тугри топмогимиз ва унга буйин сунмогимиз лозимдир. Аммо бизни ураб турган ва инсон идрок кила олиши мумкин булган бу борликга этибор бериб карасак ундаги барча нарсалар уз хаётларини саклаб колиш учун кимгадир ёки нимагадир мухтож эканлигини курамиз. Илохий куч сохиби эса хеч кимга ва хеч нарсага мухтож булмаслиги керак. Ха , албатта биз узимизни ураб турган бу борликдан кудратли куч сохибини топа олмаймиз. Лекин бу ундай куч сохиби йуклигига далолат килмайди. Негаки хар кандай инсон ва хар кандай ривожланган фанлар натижалари хам хаётда инсон идрок кила олмайдиган доирани борлигини инкор эта олмайди. Кудратли куч сохибини хам худди шу инсон идрок кила олмайдиган ва борлиги инкор килинмайдиган доирадан кидирмок лозимдир. Инсон акл-идроки бу муаммо олдида ожиз булиб, узи идрок кила олмайдиган доира хакида хаёл килишдан нарига ута олмайди. Бу эса уз навбатида хеч кандай асосга эга булмаган келишмовчиликларга сабаб булади. Натижада инсонлар ечиб булмас муаммога дуч келади. Инсонларни моддий ва маънавий изтироблар хор килиши мукаррар булган бир вакда осмодан рахмат нури ёгилиб, инсон идрок кила олмайдиган доира билан богланиш вужудга келди. “ Аллохдан узга хеч кандай илох йук “-деган бу богланиш инсоният дуч келган катта муаммони хал килиб берди. Аллохни борлигига ва бирлигига далолат килувчи бу богланиш Аллох томондан инсонлар учун юборилган катта рахмат–мархаматдир. Инсонларни моддий ва маънавий изтироблар куршаб олган бир пайтда Мехрибон ва Рахимли Аллох уларни хаётдаги муъамоларини тугри хал килиб берувчи ва бахт сари етакловчи хидоят йулини курсатиб берди.
Бу йул дин деб аталади. У инсоният хаётини бошидан Аллох томонидан одамлар учун туширилган булиб, бугунги кундаги энг тугри дин Ислом динидир. Бу мукаммал дин булиб киёмат кунигача инсоният дуч келиши мумкин булган хар кандай муаммоларни хал килиб беради. />
Куръон каримда айтиладики:
/>
Бугун Мен сизлар учун динингизни комил қилдим, мен сизларга неъматимни тўкис қилиб бердим ва сизлар учун Исломни дин қилиб танладим
. моида сураси 3
/>
Аллох-таъалонинг бу ояти юкоридаги сузларни ёркин далилидир. Аллох-таъалонинг инсонлар учун туширган курсатмалари бир китобга жамланган булиб у “Куръон “ деб аталади ва факатгина шу китоб инсонлар хаёти учун энг тугри кулланмадир. Куръон каримда айтиладики:
(Аллоҳ таъолонинг ҳақ каломи эканлигида) ҳеч қандай шак-шубҳа бўлмаган ушбу китоб ғойибга ишонадиган, намозни тўкис адо этадиган ва биз ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ-эҳсон қиладиган тақволи кишилар учун Ҳидоят – Тўғри Йўлдир.
/>
Бақара сураси 2-3 оятлари
/>
Оятлардан куриниб турибдики дин аввалгилардан колган афсона ёки эртак эмас, хаётни маълум бир кисмига ечим берадиган нокис нарса хам эмас, карилик учун эрмак хам эмас. Балки дин Аллох-таъало томонидан туширилган булиб, инсонларни дунё ва охират бахту-саодатига етакловчи хаёт йулидир. Бу йулда юриш ёки юрмаслик инсон ихтиёридадир. Ким бу йулда юрмасликни ихтиёр килса кофир хисобланиб, бу дунёда моддий ва маънавий изтироблар билан яшаши, охиратда эса дузах азобига грифдор булиши мукаррар.
/>
Куръон каримда айтиладики:
Ҳали (Қиёмат Куни) кофир бўлган кимсалар мусулмон бўлишни истаб қолурлур.
/>
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), уларни қўяверинг, еб-ичиб, фойдаланиб қолсинлар, орзу-ҳавасларига машғул бўлаверсинлар. Бас, яқинда (бу қилмишларининг оқибати нима бўлишини) билиб олурлар
Ҳижр сураси 2-3 оятлар
Энди ким бу йулда юришликни ихтиёр килса мусулмон хисобланиб, унга дунёю охират неъматлари накд килингандир.
Иймон келтирган ва (Аллоҳдан) қўрқувчи бўлган зотлар учун ҳаёти дунёда ҳам, охиратда ҳам хушхабар бордир. Аллоҳнинг Сўзлари (оятлари) ўзгартирилмас. Мана шу (мазкур неъматларга эришиш) буюк саодатдир.
/>
"Юнус" 63-64.оятлар
3-дарс />
Бундай бахтга эришмоклик Аллох-таъалога борлигига ва бирлигига иймон келтиришдан бошланади. Иймон тилда айтишликни узи билан комил булиб колмайди. Бунинг учун тилда айтилга нарса амалда тасдикланмоги шарт. Бу эса осон иш эмас. Шунинг учун хам “Айтиш осон, килиш кийн деган“ хикматли суз утмишдан бизгача сакланиб келган. Иймон исломнинг асоси булиб, инсонни Аллох-таъалони буйрук ва такикларига кай даражада амал килиши уни иймонига боглик булади. Аллох-таъалонинг буйрук ва такикларига тулик амал килишлик учун инсон комил иймон эгаси булиши керак. Мехрибон ва Рахимли Аллох бизга кандай килиб комил иймон эгаси булишлик йулини курсатиб берди.
Куръони - каримда айтиладики :
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Сиз ўзингизга нозил бўладиган Куръонни барча мавжудотни) яратган Зот бўлмиш Парвардигорингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! У инсонни лахта қондан яратган (Зотдир). Ўқинг! Сизнинг Парвардигорингиз (инсониятга) қаламни (яъни, ёзишни — хатни) ўргатган ўта Карамли Зотдир. У Зот инсонга унинг билмаган нарсаларини ўргатди.
«Алак», 1-5. />
Бу ҳаёти дунё фақат (бир нафаслик) ўйин-кулгидир, холос. Албатта, Аллоҳдан қўрқадиган кишилар учун охират диёри яхшироқдир. Ахир ақл юргазмайсизларми?!
«Анъом», 32 оят />
Албатта осмонлар ва ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (бир яратгувчи ва бошқариб тургувчи Зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар бордир.
/>
«Оли-Имрон» 190.оят
Инсонни иймон этикотга чакирувчи бу ба бу каби оятлардан маълум буладики, иймон комил булишлиги учун инсон аввало укишлиги, фикир юритишлиги ва акил эгаси булиши керак. Лекин хар кандай нарсани урганишлик хам инсонни комил иймон эгаси булишига олиб бормайди. Хатто инсон тугри нарсани ургансаю уз урнига хос тугри тартибда урганмаса экан , уни амали эмас факат тили мукаммал булиб бораверади. Натижада бундай инсон узунинг модий ва маънавий хохишларини курбонига айланади. Хадиси куддусида айтиладики :
“ Эй Одам фарзанди! дойим умрингни хаёти-дунё учун саърф килаверсанг, качон бундай чексиз умидлар билан тавба излайсан, озгина амалинг билан охиратни умид киласан ,ибодатли зохидларни сузини сузлайсану узинг мунофикларни ишини киласан”
/>
Шунинг учун хам айни бугун зарур булиб турган нарсани урганишлик диннинг асоси хисобланади. Хадиси кудусида айтиладики :
“ Эй Одам фарзанди! Мен седан эртанги ибодатингни сурамайман бас сен хам мендан эртагалик рискингни сурама “
Шунинг учун хам ким динни тилда эмас дилда устивор килишликни истаса ,дин малумотларни тугри ва тартибли ургансинлиги зарурдир. токи бу муъаммолар тулик хал булмагунча. Куръони - каримда айтиладики :
Кофир бўлган кимсалар: "(Нега) бу Қуръон унга (Пайғамбир алайҳиссаломга) битта тўплам бўлган ҳолида нозил қилинмади?", дедилар. (Эй Муҳаммад алайҳиссалом), Биз у — Қуръон билан Сизнинг дилингизни устивор қилиш учун мана шундай (парча-парча ҳолда нозил қилдик) ва уни дона-дона қилиб баён этдик.
/>
«Фуркон» 32 оят.
Юкоридаги айтилганлардан куриниб турибдики иймон хакида гап борар экан , уни мукаммал булиши учун нимани урганиш кераклигини билиш мухимдир. Аллох-таъало рахмат килиб юборган энг тугри ва мукаммал дин булмиш ислом дини хакидаги илк хабар ушбу оятлар билан бошланади
/>
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Сиз ўзингизга нозил бўладиган Куръонни барча мавжудотни) яратган Зот бўлмиш Парвардигорингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! У инсонни лахта қондан яратган
« Алақ » 1-2 оятлар
/>
Бу оятлар инсонни барча нарсаларни Яратувчи томонидан яратилган махлук сифатида урганишликга буюради. Барча яратилга махлуклар ичида инсонни урганишлик алохида такидланади . Дархакикат кимки инсони хаётдаги урнини ва мавжудлик маъносини тушунса у албатта Роббисини таниди. Ойша розиаллоху анхо онамиздан ривоят килинган хадисда шундай дейлади: Ойша розиаллоху анхо онамиз пайгамбаримиз Мухаммад соллоллоху- алайхи вассаллам дан сурадилар
–– Ё Росулуллох инсон качон Роббисини танийди ;
пайгамбаримиз Мухаммад соллоллоху- алайхи вассаллам жавоб бердилар
–– Качон узини таниса />
(Ал-Моварди) «Адаб-уд-дунё вад-дин», 231 бет
Шунинг учун кимки бугун уз иймонини заиф деб билса ва уни Мехрибон ва Рахимлик Аллох курсатган йул билан кучайтиришни истаса у аввало узини, хаётдаги урнини ва мавжудлик маъносини ургансин.
4-дарс
/>
Албатта инсон бу борликдаги яратилинган мавжудотларни энг афзалидир. Бирон устунликлари сабаблик кичкина жамоъа ичида афзаллигини хис килаётган инсон узини афзал булишликга сабаб булган нарсани яхши билади. Лекин шунинг билан бир вактда коинот ва ердаги Аллох-таъало яратган улкан жамоъа ичидаги афзаллигини хис килмайди. Буннга сабаб бу улкан жамоъа ичида афзал килиб турган нарсани билмаслигидир. Агар инсон бу нарсани билганда бу улкан жамоъа ичида афзалигини хис килган ва бу борликни хакикий халифаси булиб яшаган булар эди. Буни ушбу мисолда осонрок тушунишимиз мумкин: Узини бойлиги ёки билими сабабли кичкина жамоъа ичида афзаликга эришган инсон узини афзал килиб турган нарсани яхши билади. Ва албатта бор кучи билан уни кучайтиршга уринб узини шу жамоъани шохидек тутади ва бу жамоа азолари унга буйсунадилар. Шунинг учун барча яратилган мавжудотлар ичида инсонни афзал булишига сабаб булган нарсани билиш ута мухимдир. />
Моддий жихатдан инсон бу борлик билан умумийдир. Чунки инсон танаси барча моддалар буйсунадиган конунларга буйсунади. Масалан:утда ёнади, совукда музлайди,сувда чукади, вахо-казо.
/>
Тириклик жихатидан инсон хайвонот ва усимлик дунёси билан бир хилдир яни барча тирик жонзотлар буйсунадиган конунлага буйсунади Масалан: Чанкаса сув ичади, оч колса озукланади, усиб улгаяди ва вафот килади.
Лекин фикирлай олиш кобилияти ва акл-идрок бу борликда факат инсонга берилган нематдир. Факат шу билангина инсон бошка мавжудотлардан фарк килади ва факат шугина инсонни бошка мавжудотлардан афзал булишига сабаб булган нарсадир. Гарчи инсон усимлик каби озиклансада ёки хайвонлар каби уз болаларини устирсада у бу ишларни уз акл-идроки билан шундай гузал суратда амалга оширадики, бизга мана шундай гузал хаётни таклиф килган Мехрибон ва Рахимли Аллохга хамду сано булсин.
Хулоса килиб шуни айтишимиз мумкинки, акил бу инсоннинг уз тириклик хожатларини амалга оширадиган асбоб кабидир. Лекин инсон бу асбобдан тугри ёки нотугри фойдаланиши мумкин. Инсон бу асбобдан нотугри фойдаланиш окибатида хайвондан хам тубан хаёт кечиради. Агар инсон бу асбобдан тугри фойдаланса у фаришталардан хам афзал булиб бу хаётда халифа булиб яшайди. Шунинг учун акилдан кандай фойдаланишни билиш жуда мухимдир. Бу эса бизни акл нима эканини кай даражада билишимизга боглик. Масалан: Сизнинг афтомабилингиз булсаю сиз уни кандай фазифа бажаришини билмасангиз ундан тугри фойдалана олмайсиз, бошкача килиб айтганда афтомабилингиз уз васифасини бажармайди ва гарчи афтомабил сизники булсада сиз уни хакикий эгаси булмайсиз. Инсон акли хам шу афтомабил мисолига ухшайди. Лекин инсон акли уз вазифасини бажармаслиги инсон учун катта бахтсизликдир. Чунки уни вазифси Аллохни танишдир. Инсон факат уз акл-идроки билангина уз Яратувчисини танийди. Гарчи акл хар бир инсонда бор булсада, ким уни нима эканини ва кандай вазифа бажаришини билмаса, у аклини тугри бошкара олмайди ва уз аклини хакикий эгаси булмайди. Бундай инсон мисоли кур кимсага ухшайди. У Яратувчисини танимайди ва уз нафсини кулига айланади. Узидаги акл неъматини ва ундаги гузал конуниятларни билган инсон уни хакикий эгасига айланади. Бундай инсонни акли уз васифасини бажаради яни у уз Яратувчисини танийди. Бу эса уз навбатида иймонни комиллашиб боришига олиб боради. Бундай инсон хаёти факат Аллохнинг буйрук ва такикларига роя килиб яшашдан иборат булади.
Куръон каримда айтиладики:
(Муҳаммад алайҳиссалом), ахир сизга Парвардигорингиз томонидан нозил қилинган нарса аниқ ҳақиқат эканини биладиган – иймон келтирадиган киши (кўнгил кўзи) кўр кимсага ўхшайдими? (Бу оятлардан) фақат Аллоҳга берган аҳдларига вафо қиладиган ва мийсоқ – ваъдаларини бузмайдиган ақл эгаларигина эслатма олурлар.
«Раъд» 19-20
/>
Хулоса килиб шуни айтишимиз мумкинки, кимки исломга муофик хаёт кечиришликни истаса , у аввало уз аклини хакикий эгаси булмоги лозимдир.
Чунки факат акил эгаларигина хаётдаги харбир вокеда уз Яратувчисини таний олади. Куръон каримда айтиладики:
Албатта осмонлар ва Ернинг яратилишида, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, денгизда одамларга керакли нарсаларни олиб турган кемаларнинг (сузишида) ва Аллоҳ осмондан туширган – сўнг у сабабли ўлик Ерни тирилтириб, бир жонзотни (Ер юзига) тарқатиб-ёйиб юборган – сув деган неъматда ва шамолларнинг йўналтиришида, осмон ва Ер орасидаги итоатгўй булутда – (буларнинг ҳаммасида) ақлли кишилар учун оят-аломатлар бордир. />
«Бакара» 164.
5-дарс />
Аклни тугри ишлатиш учун , аввало уни нималардан ташкил топганини аниклашимиз зарур. Акл ишлаш жараёни фикирлаш деб аталади. Фикирлашлик хосил булиши учун керак булган элиментлар аклни ташкил килган элиментлар дейилади. Шунинг учун аклни тугри ишлатиш уни ташлкил килган элиментларини аниклашдан бошланади. Фикирлашлик жараёни хосил булиши учун мия ва сезги азоларини булиши кераклиги шубхасиздир. Мийя бошкарув азоси булиб у узига келаётган маълумотларни бир-бирига боглайди ва хулоса килади. Куриниб турибдики мийя фикирлашлик хосил булиши учун керак булган элиментлардан биридир. Сезги азолари мийяга маълумотларни етказиб берувчи азолардир. Инсонда беш хил тудаги сезги асолари бор булиб улар: Куриш, эшитиш, хид билиш, там билиш ва бадан билан хис килишдир. Мийяни сезги азолари оркали малумотларни кабул килиши “ хис килиш “ деб аталади. Моддий нарсаларни хис килишлик табиий жараёндир, негаки хатто чакалок хам моддий нарсаларни хис килиш кобилятига эга. Моддий нарсани хис килишлик учун сезги азоларини бирини бу жараёнда иштирок килиши кифоя килади. Аммо маънавий ва рухий муносабатларни хис килишлик учун бу муносабатлар хакида етарли тушунчага эга булиш керак. Акс холда инсон бу муносабатларни хис кила олмайди. Масалан: сиз хакикий дустлик ифода килинётган бир фильмни кизикиш билан кураётган бир пайтда, ёнингизда утирган фарзандингиз унга этибор хам килмасдан уз уйинчокларини уйнаш билан оввора булади. Бунга сабаб фарзандингизда дустлик хакида етарли тушунча йуклигидир, негаки дустлик маънавий муносабат булиб уни хис килиш учун у хакида етарли тушуча булмаса хис килиш мумкин эмас. Рухий муносабатларни хис килиш учун эса яна хам кенгрок тушунча керак булади. Масалан: Кимдир иймонини заифлигини хис килиб Аллохдан комил иймон сураб дуо-илтижо килиб турган бир вакда бошка бир инсон бу камчиликларига этибор бермасдан узини комил иймон эгаси деб хисоблайди. Ушбу мисолдан куриниб турибдики камчиликларини куриш учун етарли тушунчага эга булмаган иккинчи шахс, иймон хакикатини хис килмайди.
Хулоса килиб шуни айтиш мумкинки, моддий нарсаларни хис килишлик табиий хис булиб уни кучли ёки кучсиз булиши шу нарсани табиатини билишга боглик. Маънавий ва рухий муносабатларни хис килишлик эса фикрий хис килишликдир, негаки у эга булинган тушунчага асосланган булиб агар етарлик тушунча булмаса фикирлашлик жараёни хосил булмайди. Демак сезги азолари хам мийя каби фикирлашлик жараёни хосил булиши учун зарурдир.
6-дарс
/>
Сезги азолари мийяга маълумотларни етказиб бериши маълум булгач, энди сезги азолари бу маълумотларни каердан олишини билиш мухимдир. Чунки маълумотлар олинадиган жой булмаса, уни мийяга етказиш хам мумкин эмас, бу эса фикирлашлик жараёни хосил булмайди деганидир. Инсонлар хаётига этибор бериб каралса, хар бир инсонни нимагадир интилиб харакат килаётганини яккол куриш мумкин. Харакат килиш хар бир инсонга хосдир. Бошкача килиб айтганда интилиш инсонни яратилиш табиати булиб инсонни харакатга солувчи ички туртки хисобланади. Инсон вужуди уз яратилиш табиатига кура хар хил нарсаларни талаб килади. ?
Биринчи тур талаб инсонни моддий нарсалар билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб кискача моддий талаб дейлади. Инсонда моддий талаб борлиги туфайли у уй-жой куриш, афтомабил сотиб олиш, чиройли кийм кийиш каби нарсаларни хохлайди.
Икинчи тур талаб инсонни бошка инсонлар билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб, кискача маънавий талаб деб аталади. Инсонда маънавий талаб борлиги туфайли у оталик , дустлик ,кариндошлик каби маънавий муносабатлар килишликни хохлайди. Эркакни аёл билан , аёлни эркак билан муносабат килишга ундовчи жинсий мойилик хам маънавий талабни бир куринишидир.
/>
Учинчи тур талаб инсони уз Яратувчиси билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб рухий талаб деб аталади. Инсонда рухий талаб борлиги туфайли уз Яратувчисини улуглаш ва унга ибодат ва итоат килишликни хохлайди.
/>
Туртинчи тур талаб инсон организимини талаблари булиб, кискача узвий талаб деб аталади. Узвий талабларни борлиги туфали инсон ухлайди, таомланади, чанкогини кондиради, ута иссик ёки ута совикдан сакланади, вахо казо.
/>
Инсонни мана шу турт турдаги талаб дойимо харакатга солади. Шунинг учун хам харакат инсон хаётини ажралмас кисмидир. Инсонни бирор харакатга солиш нуктаи назаридан узвий талаб колган уч турдаги талаблардан кескин фарк килади. Узвий талаб инсонни харакатга солиш учун мийя бу талабни хис килиши кифоя. Масалан: Инсон сув кидириши учун , мийя чанкокни хис килиши кифоя. Лекин моддий, маънавий, рухий талаблар инсонда харакат хосил килиши учун мийя бу талабларни хис килиш билан бир каторда талаб килинаётган нарсани узини хам хис килиши ёки у хакида тушунчага эга булиши керак. Масалан: Инсонда афтомобил сотиб олишга харакат хосил булиши учун мийя моддий талабни хис килиш билан бирга афтомобилни хам хис килиши ёки у хакида тушунчага эга булиши керак. Агар инсон афтомобил нима эканини билмаса ва уни хеч качон курмаган булса у инсода хеч качон афтомобил сотиб олиш учун харакат хосил булмайди, гарчи моддий талаби булса хам. Хулоса килиб шуни айтиш мумкинки инсон уз вужуд талабларини кондириш учун яшайди. Инсон уз вужуд талабларини кондириш учун киган харакати уни турмуш тарзи деб аталади. Агар инсонда вужуд талаблари булмаса фикирлашликдан маъно хам йук. Шунинг учун вужуд талаблари хам мийя ва сезги азолари каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир.
/>
7-дарс
Мехрибон ва Рахимли Аллох инсонни бундай гузал вужуд талаблари билан яратиш билан бир каторда бу борликни шу талабларни кондириш учун макон килиб койди. Куръони каримда айтиладики:
/>
У зот сизлар учун Ерни қароргоҳ, осмонни том қилиб қўйди ва осмондан сув тушириб, унинг ёрдамида сизларга ризқ бўлсин, деб мевалар чиқарди. Бас, билиб туриб ўзгаларни Аллоҳга тенглаштирманг.
«Бакара» 22 оят
Оятлардан куриниб турибдики, бу олам инсон яшаши учун макон булиб унда инсон вужуди талаб килган барча нарса мухайё килингандир. Лекин инсон акл юргизмаса бу дунёда факат моддий ва маънавий талабларини кондиришгина чиройли куринади.
Куръони каримда айтиладики:
Одамларга аёллар, болалар, туганманс олтин кумуш бойилклар, (қиммат) баҳоли отлар, чорва ва экин-тикинлар каби истак-хоҳишларга кўнгил қўйиш чиройли қилинди. (Ҳолбуки), бу нарсалар хаёти дунёнинг (ўткинчи) нарсаларидир. Аллоҳнинг ҳузурида эса энг гўзал қайтадиган жой – жаннат бордир. (Яъни, ўткинчи нарсаларга кўнгил бермай, ҳақиқий гўзалликни севмоқ, унга интилмоқ лозим). />
«Оли-Имрон» 14.оят
Бу ерда бир мухим масалага этибор бериш лозим. Куп инсонлар узларини асосий харакатлари моддий ва маънавий талабларини кондиришликдан иборат булган холида, кийналиш урнига Аллох хам “ харакатга баракат “ деган деб узларини овинтирадилар. Харакатга баракатлигини хеч ким инкор килмайди, лекин бу ерда харакатни баракатига эмас балки натижасига этибор бериш лозим. Куръони каримда айтиладики: />
Ким (ўз амали билан) Охират экинини (яъни, савобини) истар экан, Биз унга экинини(нг ҳосилини) мўл-зиёда қилурмиз. Ким дунё экинини истар экан, Биз унга ўшандан (дунё матоларидан) берурмиз ва унинг учун Охиратда бирон насиба бўлмас!
/>
«Шуъро» 20.оят
Модомики шундай экан хар бир инсон аввало узи килаётган харакатнинг натижаси билан кизикиши лозим. Шунинг учун уз вужуд талабларини тугри кондиришликни истаган хар бир шахс, узини рухий талабларини моддий ва маънавий талабларидан ажратиб олиш учун атрофимизни ураб турган вокъелик хакида тугри тасаввурга эга булиши керак. />
Атрофимизни ураб турган вокъе инсон хис килишига кура уч турга булинади.
/>
1-чи тур вокъеа атрофимизни ураб турган моддий нарсалар булиб узи махсус вокъе деб аталади. Масалан: ер, осмон, олтин, кумуш, вахо-казо.
2-чи тур вокъе биз айни узини эмас балки уни борлигига далолат килувчи тасирини хис киладиган вокъелик булиб тaъсири махсус вокъе деб аталади. Масалан: инсони вужуд талаблари кабидир. Сиз уз фарзандингизни яхши курасиз лекин сизни бунга ундаётган маънавий талабингизни хис кила олмайсиз. Сиз уни факат сизга утказётган таъсирини хис киласиз холос.
3-чи тур вокъе гайб вокъе булиб инсон уни узини хам тасирини хам хис кила олмайди, лекин бу вокъеликлар хакида ишончли манба оркали хабар берилган. Масалан: жаннат, дузах, фаришталар хакида Куръони каримда хабар берилган. Кейнги мавзуларда бу уч турдаги вокъе хакида батафсил сухбатлашамиз.
Энди асосий мавзуга кайтсак. Инсон фикирлар экан албатта манашу уч турдаги вокъеликларни бири хакида фикир юритади, вокъелик булмаса, фикирлаш мумкин булган нарсани узи булмайди. Шунинг учун вокъе хам мийя, сезги азолари ва вужуд талаблари каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир. />
8-дарс
/>
Вокъеликдан инсон вужуд талаб килган нарсани хис килади. Лекин вокъедан вужуд талаб килган нарсани хис килишликни узи билан вужуд талабини тугри кондира олмайди. Буни ушбу мисолда осонрок тушинишимиз мумкин: Агар касал булсангиз ва сизга бирон дори тафсия килинса, сиз у дорини сотиб оласиз, лекин доридан кандай фойдаланиш хакида курсатма ёки шифокор маслахатисиз ундан тугри фойдалана олмайсиз.
/>
Моддий талабингиз кучайиб, чиройли мебел сотиб оласиз , лекин бу мебелни кандай йигиш хакидаги малумотсиз ёки мутахасис курсатмасисиз ундан завклана олмайсиз. />
Маънавий талабингиз кучайиб, фарзандингизни хар томонлама мукаммал инсон килиб тарбия килмокчи буласиз, лекин фарзанд тарбияси хакидаги курсатмаларсиз керакли натижага эриша олмайсиз.
/>
Рухий талабингиз кучайб, хаётингизни хар бир лахзасини Аллохни буйрук ва такикларига роя килиб яшамокчи буласиз, лекин Куръон ва Хадиссиз хохишингиз орзулигича колаверади.
Киска килиб айтганда вужуд талабларини тугри кондириш учун, инсон вокъедан вужуд талаб килган нарсани хис килишлик билан бир каторда шу вокъе хакидаги тугри маълумотга хам эга булмоги керак. Агар вокъе хакидаги тугри маълумот булмаса фикирлашлик хам хосил булмайди. Шунинг учун вокъе хакидаги тугри маълумот хам мийя, сезги азолари, вужуд талаблари ва вокъе каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир.
Шундай килиб биз фикирлашлик хосил булиши учун зарур булган бешта элементни куриб чикдик. Эндиги мухим масала аклни кандай бошкариш кераклигини билишдир. Масалани мухимлиги шундаки, агар инсон аклни тугри бошкарса у вужуд талабларини тугри кондира олади. Хар бир тугри кондиришдан сунг вужуд кегинги каттарок ва мухимрок нарсани талаб килади. Инсон хаётидаги энг мухим нарса эса бутун оламларни яратган Аллох таъоло иродаси билан, уз рухий талабини кондиришдир. Вужуд талабларини бундай тартибли ривожланишини чакалокни улгайиш мисолида куриш мумкин. Факат узвий талаби билан дунёга келган чакалокни вакт утиши билан моддий талаби хосил була бошлайди. Бу уни хар хил уйинчоклар талаб килишида куринади. Улгайиб бориши билан у ким биландир уйнашни талаб килади, бегоналардан кочиб уз якинларига интилади. Бу болада маънавий талаб хосил булганлигини белгисидир. Яна хам улгайгач болада рухий талаб пайдо була бошлайди. Бу унинг ким энг кучли, энг аклли ва куратли экани хакида бахс килишида куриш мумкин. Болада рухий талаб пойдо булиши вакти у балогат ёшига етиши билан бошланади. Ислом дини курсатмаларида киз болалар агар кизлик аломатлари зохир булса туккиз ёшда балогатга етади. Угил болалар агар эркаклик аломатлари зохир булса ун икки ёшда балогатга етади. Агар бу аломатлар зохир булмаса угил болалар ва киз болалар ун беш ёшида балогатга етади. Вужуд талабларини бундай гузал суратда усиб бориши ва тугри кондириш натижасида инсон факат Аллох-таъалони узигагина куллик килиб бу борликда халифа булиб яшайди. Лекин куп одамлар бунга шубха килишади. Бу шубхалардан хакикий мусулмонлар хайрон булишмайди. Чунки бунга фаришталар хам шубха килганлар.
Куръони каримда айтиладики:
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), эсланг, Парвардигорингиз фаришталарга: «Мен ерда (Одамни) халифа қилмоқчиман»,- деганида, улар айтдилар: «У ерда бузғунчилик қиладиган, қонлар тўкадиган кимсани (халифа) қиламанми? Ҳолбуки, биз ҳамду сано айтиш билан Сени улуғлаймиз ва Сени(нг номингни мудом) пок тутамиз. (Аллоҳ) айтди: «Мен сизлар билмайдиган нарсаларни биламан».
/>
«Бакара» 30.оят
Куриниб турибдики бундай гузал конуниятларни узида мужассам килган инсон бекордан-бекорга яратилган эмас. Дунёдаги барча мавжудотларни мавжудлиг маноси булгани каби, инсонниг хам уз мавжудлик маноси бор. Бу Аллох-таъалога куллик килиш ва уни ердаги халифаси булишдир.
Хадиси куддусида айтиладики :
Эй менинг бандаларим билинларки Мен сизларни бекорга яратган эмасман, бехудага хам яратганим йук ва Мен сизлар килаётган амалларингиздан гофил эмасман.
Кискача килиб шуни айтиш мумкинки инсони факат унга хос булган мартабага кутарилиши, уни уз вужуд талабларини тугри кондиришлигига боглик. Вужуд талабларини тугри кондириш эса аклни тугри бошкара олишига богликдир.
/>
9-дарс
Аклни тугри бошкара олиш учун, уни ташкил килган элеметларини ичида кайси бирини узгариши инсон ихтиёрида эканлигини билишимиз керак. Чунки узгариши инсон ихтиёрида булмаган нарса хакида гапирмасак хам булади. Этибор бериб карасак инсон, мийяни ёки уни ишлаш жараёнидаги конуниятларни узгартира олмайди. Сезги азоларини купайтириш ёки уларни вазифаларини узгартириш хам инсон ихтиёрида эмас. Узининг вужуд талабларини йукотиш ёки уларни бошка нарсаларни талаб киладиган килиб узгартириш хам инсон ихтиёрида эмас. Узгармас конунлар остида харакат килиб келаётган бу борликни узгартириш хам инсон ихтиёридан ташкари булган ишдир. Демак буларни бари узгариши инсон ихтиёрига боглик булмаган нарсалардир. Лекин вокъе хакида кандай малумот олишлик хар бир инсон уз хохишига кура хал киладиган ишдир. Бу борликни Яратувчиси борлигини исбот килувчи малумотларни урганасизми ёки “модда уз узидан мавжуд” лиги тугрисида маълумотлар оласизми бу сизнинг ихтиёрингиз. Кабул килишлик инсон ихтиёрида булган бу малумотларни бири билан инсон акли бошкарилади. Агар инсон вокъе хакидаги тугри малумотларни олса, уни акли уз васифасини бажаради ва инсон дуч келган муаммоларни хал килиб беради. Лекин буни акси булса, унда акл уз вазифасини бажармайди. Окибатда инсон дуч келаётган муъамоларни еча олмаганлиги сабабли доимий изтиробда колиб кетади. Шунинг учун хам инсон факат вокъе хакидаги тугри малумотларни урганмоги зарур. Юзаки караганда инсоннинг хётдаги вазифаси жуда оддий куриниши мумкин, негаки уни вазифаси тугри маълумотни олишлик холос. Колган харакатлар эса хосил булган тушунчадан келиб чикаверади. Лекин хаётда бизга зарур булган вокъелар тугрисида малумотлар шу кадар купки, уларни ичида кайси бири энг тугри малумот эканлигини аниклаш, бугунги кунги энг асосий ва мухим муаммо булиб колди. Масалани мухумлиги шундаки агар инсон нотугри маълумотларни ёки урнига хос булмаган маълумотларни олишлиги билан, жуда огир ахволга тушиши ва хакикатни этиборга олмай “мен тугриман “ деб каттик алданиши мумкин. Агар бундай алданиш этикод ёки унга алокадор булган масалада содир булса, бу шудай хатарлики, Аллох барчамизни бундай алданишдан сакласин.
/>
Куръони каримда айтиладики:
/>
Одамлар орасида шундай кимсалар ҳам борки, ўзлари мўъмин бўлмаганлари ҳолда, «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирдик»,- дейдилар.
Улар Аллоҳни ва иймонли кишиларни алдамоқчи бўладилар ва ўзлари сезмаган ҳолда ўзларинигина алдайдилар.
«Бакара» 8-9. оятлар />
Шунинг учун хам кимки вокъе хакида тугри маълумот олишда адашишни истамаса, фикирлашлик хосил булиши тартибини билиш зарурдир. Негаки фикирлашлик мийяда хис килинган малумотларни богланиш жараёни булиб, хар кандай маълумот хам исонда тушунча хосил килиб унга фойда келтиравемайди. Мийяда шундай богланишлар булиши мумкинки унинг окибатида инсон тугри йулга эмас, балки залолатга кетиши мумкин.
10-дарс
/>
Фикирлашл
|
|
Category: Canada>Québec |
Date: 2009-07-03 07:22:45 |
|
Oybek1974uz
Send Message

|
ИЙМОНГА ЙУЛ
/>
Бисмиллахир Рохманир Рохим.
/>
1-дарс
Дунёдаги жамики инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун харакат килмокдалар. Кийнчиликларини енгишга ва камчиликларини ёкотишга зур бериб тиришиб, бугунги кунини кечагисидан яхши килишлик учун интилмокдалар. Уз хаётини яхшилашлик учун интилиш барча инсонга хос булиб, яшашликдан асл максад хам шудир. Аммо айни бир максадга эришмоклик учун инсонлар турли хил харакат килмокдалар. Инсонларни хаётига этибор бериб каралса, баъзилар хаётни кийинчиликларини енгишни моддй бойлик билан боглик деб биладилар ва бойлик ортириш йулида турли хил харакат килмокдалар.
Хакикатдан хам инсон хаётининг яхшиланиб боришида моддий бойлик хам узига хос ахамиятга эга. Чунки инсон тирик экан у уй-жой, кийм-кечак ва кераклик уй-рузгор буюмлари каби моддий нарсалар билан муносабат килишга мажбур. Хаёт учун зарур булган моддий нарсаларсиз инсон хаётда хотиржам яшай олмайди. Ахир иссик киймсиз, уй-жойсиз совукда колган инсон кандай хам хотиржам була олсин. Шунинг учун хам куп инсонлар хаётда совдагарчилик, дехкончилик ва хунармандчилик килиб кераклик бойлик топиш учун харакат килмокдалар.
Хулоса килиб айтганда хаёт учун зарур булган моддий нарсаларсиз хам бахтли хаёт булиши мумукун дейишлик нодонликдан бошка нарса эмас. Аммо хаёт факат моддий бойлик билангина яхшиланади дейиш хам доноликдан эмасдир. Чунки инсон моддий муносабатлар килиш билан бир каторда маънавий муносабатлар килишликка хам мажбурдир.
Маънавий муносабатлар деб инсоннинг бошка инсонлар билан киладиган муносабатига айтилади. Масалан оталик, дустлик, кариндошчилик ва кушничилик муносабатлари каби. Гарчи бойлик инсонларнинг моддий муносабати учун асос булсада, маънавий муносабатларида бойлик асос була олмайди.Чунки маънавий муносабатларда хосил булган кийнчиликни бойлик воситасида бартараф килиб булмайди. Бунга куп мисоллар келтириш мумкин. Масалан бирон инсонни ота-онаси ок килса, ёки дустлари тарк этса, ёки турмуш уртоги хиёнат килса уни виждон азоби кийнай бошлайди. Виждон эса пул билан олди-соти килинадиган нарса эмас. Утмишда улкан подишохларни хам маънавий кийнчиликга учраганликлари ва бутун мамлакат бойликларига эга була туриб хам унинг давосини топа олмай утиб кетганлари буни ёркин далилидир. Хулоса килиб айтганда маънавий муносабатларда хосил буладиган кийнчиликларни бойлик воситасида бартараф килиб булмайди.
Маънавий муносабатларда хосил буладиган кийнчиликларни енгишнинг асоси одоб-ахлок булиб качон инсон тугри одоб-ахлокга эга булгандагина уни бартараф кила олади. Инсоннинг маънавий муносабатларини тугри ёки нотугри булиши унинг одоб ахлокига богликдир.
Масалан фарзанднинг одоби деб, фарзанднинг ота-онаси билан киладиган муносабатларида узини кандай тутишига айтилади. Агар тугри муносабатда булса одобли, акс холда одобсиз деб хисобланади. Маънавий муносабатлар моддий муносабатларни уз ичига олади. Маънавий кийинчиликларни еча олган шаснинг моддий тусиклардан утиши хам осон булади. Масалан: фарзандини баркамол булиб усишини истаган отанинг унга керакли булган моддий нарсалар билан таъминлашлиги табиий бир холдир. Шунинг учун хам бугунги кунда куп инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун жамиятда катта лавозимларни эгаллаш, таниш-билишларни купайтириш ва обру-этиборга эга булиш учун бор кучини сарифламокдалар.
Куриниб турибдики инсонлар бугунги кунда кандай харакат килмасинлар аслида узларининг моддий ва маънавий кийинчиликларини бартараф килмокчилар. Албатта хар-бир инсон хам энг чиройли моддий ва энг самимий маънавий муносабатларни вужудга келтиришликни орзу килади. Бирок хаёл бошка-ю хаёт бошка. Агар хаёт инсонларнинг хаёлларига мос булиб колганда ер юзида биронта хам изтиробли инсон колмаган булар эди. Аслида эса инсонлар уз хаётларини яхшилашлик учун канчалик уринмасинлар уларнинг хаётлари кундан кунга ёмонлашиб бормокда. Бундай холатда инсонлар утмишларини эслаб завкланувчи ва бугинги кунидан изтиробланувчи булиб колдмокдалар. Келажак хакида гапирмасак хам булаверади. Чунки бугунги муаммолар кечагисидан купайиб бораётган бир пайтда, кандай килиб порлок келажак хакида гапириш мумкин. Албатта хаётни яхшилаш учун килинган харакат уз самарасини бермаса хар кандай инсон хам келажакдан умидсизликка тушиши табиий бир холдир. Изтиробларни бу каби купайиб бориши натижасида инсонлар порлок келажак булишлигидан умид узиб « Замон сенга бокмаса сен замонга бок » кабилида ечим топмокдалар. Аммо бу холат порлок келажак булмаслиги учун далил була олмайди. Балки инсонларни максад сари уз харакатларини узгартириши керак еканлигига далолат килади. Токи бу узга харакат уз самарасини берсин ва инсонларни хаёти кундан кунга яхшиланиб борсин. Бундай харакатга эришмоклик учун инсон хаётда яна бир муносабатни этиборга олмоглиги зарурдир. Бу муносабат билан танишиб чикайлик.
/>
2- дарс
Агар хаётга этибор бериб карасак, хаёттда инсон ихтиёрига боглик булган конунлар билан бир каторда, инсон ихтиёрига мутлоко алокаси булмаган конунлар хам бор. Инсон бу конунларни узгартира олмайди ва четлаб хам ута олмайди. Шунинг учун инсон бу конунларга нисбатан тугри муносабатни вужудга келтиришдан бошка чорси йук. Масалан: Йил турт--фаслдан иборат экан инсон уни факат ёз ёки бахор кила олмайди. Шу сабабли инсон хар бир фасилни талабига буйин суниб яшашга мажбур.
Хаётда бу каби ходисалар жуда куп. Инсон бу табиий ходисаларни олдида ожиз ва уз хаётини саклаб колишлик учун куп нарсаларга мухтождир. Зилзила, сув тошкини, вулконлар, касаллик ва улим каби табиий офатлар олдида инсон нима хам кила олар эди. Бу каби холатларда инсон ожизлигини хис килади ва узидан кудратли булган кучни кидиради. Бу илохий куч деб аталиб, хар бир инсон узи тушунган ёки тушунмаган холда кимнидир ёки ниманидир илохийлаштиради. Инсонни бу илохий куч билан киладиган муносабати рухий муносабат деб аталиб, бу инсон четлаб ута олмайдиган учунчи тур муносабатидир.
Бу уч турдаги муносабатларни куриб чикиб шуни хулоса килиш мумкин. Моддий муносабат деб инсонни узига буйсунадиган нарсалар билан киладиган муносабатига айтилади. Маънавий муносабат деб моддий муносабатни уз ичига олган, инсонни узи билан бир хил куватга эга булган бошка инсонлар билан киладиган муносабатига айтилади. Рухий муносабат эса, инсонни узидан кудратли булган куч билан киладиган муносабати булиб, у моддий ва маънавий муносабатларни хар иккисини уз ичига олади.
Бундан келиб чикадики, инсоннинг моддий ва маънавий муносабатларини чиройлик булиши унинг рухий муносабатига богликдир. Агар инсон узини рухий муносабатини тугри йулга куйса уни моддий ва маънавий муносабатлари уз-узидан яхшиланиб бораверади.
/>
Шунинг учун моддий ва маънавий муносабатлардаги кийнчиликлар кундан-кунга купайиб бораётган бир пайтда инсонлар аввало рухий муносабатларини тугри йулга куйишлари шарт. Факат мана шу муносабатгина бугунги кунимизни кечагисидан яхшилаб, бизни порлок келажак сари етаклайди.
Рухий муносабатни тугри йулга куйиш учун биз узимиздан кудратли булган кучни тугри топмогимиз ва унга буйин сунмогимиз лозимдир. Аммо бизни ураб турган ва инсон идрок кила олиши мумкин булган бу борликга этибор бериб карасак ундаги барча нарсалар уз хаётларини саклаб колиш учун кимгадир ёки нимагадир мухтож эканлигини курамиз. Илохий куч сохиби эса хеч кимга ва хеч нарсага мухтож булмаслиги керак. Ха , албатта биз узимизни ураб турган бу борликдан кудратли куч сохибини топа олмаймиз. Лекин бу ундай куч сохиби йуклигига далолат килмайди. Негаки хар кандай инсон ва хар кандай ривожланган фанлар натижалари хам хаётда инсон идрок кила олмайдиган доирани борлигини инкор эта олмайди. Кудратли куч сохибини хам худди шу инсон идрок кила олмайдиган ва борлиги инкор килинмайдиган доирадан кидирмок лозимдир. Инсон акл-идроки бу муаммо олдида ожиз булиб, узи идрок кила олмайдиган доира хакида хаёл килишдан нарига ута олмайди. Бу эса уз навбатида хеч кандай асосга эга булмаган келишмовчиликларга сабаб булади. Натижада инсонлар ечиб булмас муаммога дуч келади. Инсонларни моддий ва маънавий изтироблар хор килиши мукаррар булган бир вакда осмодан рахмат нури ёгилиб, инсон идрок кила олмайдиган доира билан богланиш вужудга келди. “ Аллохдан узга хеч кандай илох йук “-деган бу богланиш инсоният дуч келган катта муаммони хал килиб берди. Аллохни борлигига ва бирлигига далолат килувчи бу богланиш Аллох томондан инсонлар учун юборилган катта рахмат–мархаматдир. Инсонларни моддий ва маънавий изтироблар куршаб олган бир пайтда Мехрибон ва Рахимли Аллох уларни хаётдаги муъамоларини тугри хал килиб берувчи ва бахт сари етакловчи хидоят йулини курсатиб берди.
Бу йул дин деб аталади. У инсоният хаётини бошидан Аллох томонидан одамлар учун туширилган булиб, бугунги кундаги энг тугри дин Ислом динидир. Бу мукаммал дин булиб киёмат кунигача инсоният дуч келиши мумкин булган хар кандай муаммоларни хал килиб беради. />
Куръон каримда айтиладики:
/>
Бугун Мен сизлар учун динингизни комил қилдим, мен сизларга неъматимни тўкис қилиб бердим ва сизлар учун Исломни дин қилиб танладим
. моида сураси 3
/>
Аллох-таъалонинг бу ояти юкоридаги сузларни ёркин далилидир. Аллох-таъалонинг инсонлар учун туширган курсатмалари бир китобга жамланган булиб у “Куръон “ деб аталади ва факатгина шу китоб инсонлар хаёти учун энг тугри кулланмадир. Куръон каримда айтиладики:
(Аллоҳ таъолонинг ҳақ каломи эканлигида) ҳеч қандай шак-шубҳа бўлмаган ушбу китоб ғойибга ишонадиган, намозни тўкис адо этадиган ва биз ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ-эҳсон қиладиган тақволи кишилар учун Ҳидоят – Тўғри Йўлдир.
/>
Бақара сураси 2-3 оятлари
/>
Оятлардан куриниб турибдики дин аввалгилардан колган афсона ёки эртак эмас, хаётни маълум бир кисмига ечим берадиган нокис нарса хам эмас, карилик учун эрмак хам эмас. Балки дин Аллох-таъало томонидан туширилган булиб, инсонларни дунё ва охират бахту-саодатига етакловчи хаёт йулидир. Бу йулда юриш ёки юрмаслик инсон ихтиёридадир. Ким бу йулда юрмасликни ихтиёр килса кофир хисобланиб, бу дунёда моддий ва маънавий изтироблар билан яшаши, охиратда эса дузах азобига грифдор булиши мукаррар.
/>
Куръон каримда айтиладики:
Ҳали (Қиёмат Куни) кофир бўлган кимсалар мусулмон бўлишни истаб қолурлур.
/>
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), уларни қўяверинг, еб-ичиб, фойдаланиб қолсинлар, орзу-ҳавасларига машғул бўлаверсинлар. Бас, яқинда (бу қилмишларининг оқибати нима бўлишини) билиб олурлар
Ҳижр сураси 2-3 оятлар
Энди ким бу йулда юришликни ихтиёр килса мусулмон хисобланиб, унга дунёю охират неъматлари накд килингандир.
Иймон келтирган ва (Аллоҳдан) қўрқувчи бўлган зотлар учун ҳаёти дунёда ҳам, охиратда ҳам хушхабар бордир. Аллоҳнинг Сўзлари (оятлари) ўзгартирилмас. Мана шу (мазкур неъматларга эришиш) буюк саодатдир.
/>
"Юнус" 63-64.оятлар
3-дарс />
Бундай бахтга эришмоклик Аллох-таъалога борлигига ва бирлигига иймон келтиришдан бошланади. Иймон тилда айтишликни узи билан комил булиб колмайди. Бунинг учун тилда айтилга нарса амалда тасдикланмоги шарт. Бу эса осон иш эмас. Шунинг учун хам “Айтиш осон, килиш кийн деган“ хикматли суз утмишдан бизгача сакланиб келган. Иймон исломнинг асоси булиб, инсонни Аллох-таъалони буйрук ва такикларига кай даражада амал килиши уни иймонига боглик булади. Аллох-таъалонинг буйрук ва такикларига тулик амал килишлик учун инсон комил иймон эгаси булиши керак. Мехрибон ва Рахимли Аллох бизга кандай килиб комил иймон эгаси булишлик йулини курсатиб берди.
Куръони - каримда айтиладики :
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Сиз ўзингизга нозил бўладиган Куръонни барча мавжудотни) яратган Зот бўлмиш Парвардигорингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! У инсонни лахта қондан яратган (Зотдир). Ўқинг! Сизнинг Парвардигорингиз (инсониятга) қаламни (яъни, ёзишни — хатни) ўргатган ўта Карамли Зотдир. У Зот инсонга унинг билмаган нарсаларини ўргатди.
«Алак», 1-5. />
Бу ҳаёти дунё фақат (бир нафаслик) ўйин-кулгидир, холос. Албатта, Аллоҳдан қўрқадиган кишилар учун охират диёри яхшироқдир. Ахир ақл юргазмайсизларми?!
«Анъом», 32 оят />
Албатта осмонлар ва ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (бир яратгувчи ва бошқариб тургувчи Зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар бордир.
/>
«Оли-Имрон» 190.оят
Инсонни иймон этикотга чакирувчи бу ба бу каби оятлардан маълум буладики, иймон комил булишлиги учун инсон аввало укишлиги, фикир юритишлиги ва акил эгаси булиши керак. Лекин хар кандай нарсани урганишлик хам инсонни комил иймон эгаси булишига олиб бормайди. Хатто инсон тугри нарсани ургансаю уз урнига хос тугри тартибда урганмаса экан , уни амали эмас факат тили мукаммал булиб бораверади. Натижада бундай инсон узунинг модий ва маънавий хохишларини курбонига айланади. Хадиси куддусида айтиладики :
“ Эй Одам фарзанди! дойим умрингни хаёти-дунё учун саърф килаверсанг, качон бундай чексиз умидлар билан тавба излайсан, озгина амалинг билан охиратни умид киласан ,ибодатли зохидларни сузини сузлайсану узинг мунофикларни ишини киласан”
/>
Шунинг учун хам айни бугун зарур булиб турган нарсани урганишлик диннинг асоси хисобланади. Хадиси кудусида айтиладики :
“ Эй Одам фарзанди! Мен седан эртанги ибодатингни сурамайман бас сен хам мендан эртагалик рискингни сурама “
Шунинг учун хам ким динни тилда эмас дилда устивор килишликни истаса ,дин малумотларни тугри ва тартибли ургансинлиги зарурдир. токи бу муъаммолар тулик хал булмагунча. Куръони - каримда айтиладики :
Кофир бўлган кимсалар: "(Нега) бу Қуръон унга (Пайғамбир алайҳиссаломга) битта тўплам бўлган ҳолида нозил қилинмади?", дедилар. (Эй Муҳаммад алайҳиссалом), Биз у — Қуръон билан Сизнинг дилингизни устивор қилиш учун мана шундай (парча-парча ҳолда нозил қилдик) ва уни дона-дона қилиб баён этдик.
/>
«Фуркон» 32 оят.
Юкоридаги айтилганлардан куриниб турибдики иймон хакида гап борар экан , уни мукаммал булиши учун нимани урганиш кераклигини билиш мухимдир. Аллох-таъало рахмат килиб юборган энг тугри ва мукаммал дин булмиш ислом дини хакидаги илк хабар ушбу оятлар билан бошланади
/>
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Сиз ўзингизга нозил бўладиган Куръонни барча мавжудотни) яратган Зот бўлмиш Парвардигорингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! У инсонни лахта қондан яратган
« Алақ » 1-2 оятлар
/>
Бу оятлар инсонни барча нарсаларни Яратувчи томонидан яратилган махлук сифатида урганишликга буюради. Барча яратилга махлуклар ичида инсонни урганишлик алохида такидланади . Дархакикат кимки инсони хаётдаги урнини ва мавжудлик маъносини тушунса у албатта Роббисини таниди. Ойша розиаллоху анхо онамиздан ривоят килинган хадисда шундай дейлади: Ойша розиаллоху анхо онамиз пайгамбаримиз Мухаммад соллоллоху- алайхи вассаллам дан сурадилар
–– Ё Росулуллох инсон качон Роббисини танийди ;
пайгамбаримиз Мухаммад соллоллоху- алайхи вассаллам жавоб бердилар
–– Качон узини таниса />
(Ал-Моварди) «Адаб-уд-дунё вад-дин», 231 бет
Шунинг учун кимки бугун уз иймонини заиф деб билса ва уни Мехрибон ва Рахимлик Аллох курсатган йул билан кучайтиришни истаса у аввало узини, хаётдаги урнини ва мавжудлик маъносини ургансин.
4-дарс
/>
Албатта инсон бу борликдаги яратилинган мавжудотларни энг афзалидир. Бирон устунликлари сабаблик кичкина жамоъа ичида афзаллигини хис килаётган инсон узини афзал булишликга сабаб булган нарсани яхши билади. Лекин шунинг билан бир вактда коинот ва ердаги Аллох-таъало яратган улкан жамоъа ичидаги афзаллигини хис килмайди. Буннга сабаб бу улкан жамоъа ичида афзал килиб турган нарсани билмаслигидир. Агар инсон бу нарсани билганда бу улкан жамоъа ичида афзалигини хис килган ва бу борликни хакикий халифаси булиб яшаган булар эди. Буни ушбу мисолда осонрок тушунишимиз мумкин: Узини бойлиги ёки билими сабабли кичкина жамоъа ичида афзаликга эришган инсон узини афзал килиб турган нарсани яхши билади. Ва албатта бор кучи билан уни кучайтиршга уринб узини шу жамоъани шохидек тутади ва бу жамоа азолари унга буйсунадилар. Шунинг учун барча яратилган мавжудотлар ичида инсонни афзал булишига сабаб булган нарсани билиш ута мухимдир. />
Моддий жихатдан инсон бу борлик билан умумийдир. Чунки инсон танаси барча моддалар буйсунадиган конунларга буйсунади. Масалан:утда ёнади, совукда музлайди,сувда чукади, вахо-казо.
/>
Тириклик жихатидан инсон хайвонот ва усимлик дунёси билан бир хилдир яни барча тирик жонзотлар буйсунадиган конунлага буйсунади Масалан: Чанкаса сув ичади, оч колса озукланади, усиб улгаяди ва вафот килади.
Лекин фикирлай олиш кобилияти ва акл-идрок бу борликда факат инсонга берилган нематдир. Факат шу билангина инсон бошка мавжудотлардан фарк килади ва факат шугина инсонни бошка мавжудотлардан афзал булишига сабаб булган нарсадир. Гарчи инсон усимлик каби озиклансада ёки хайвонлар каби уз болаларини устирсада у бу ишларни уз акл-идроки билан шундай гузал суратда амалга оширадики, бизга мана шундай гузал хаётни таклиф килган Мехрибон ва Рахимли Аллохга хамду сано булсин.
Хулоса килиб шуни айтишимиз мумкинки, акил бу инсоннинг уз тириклик хожатларини амалга оширадиган асбоб кабидир. Лекин инсон бу асбобдан тугри ёки нотугри фойдаланиши мумкин. Инсон бу асбобдан нотугри фойдаланиш окибатида хайвондан хам тубан хаёт кечиради. Агар инсон бу асбобдан тугри фойдаланса у фаришталардан хам афзал булиб бу хаётда халифа булиб яшайди. Шунинг учун акилдан кандай фойдаланишни билиш жуда мухимдир. Бу эса бизни акл нима эканини кай даражада билишимизга боглик. Масалан: Сизнинг афтомабилингиз булсаю сиз уни кандай фазифа бажаришини билмасангиз ундан тугри фойдалана олмайсиз, бошкача килиб айтганда афтомабилингиз уз васифасини бажармайди ва гарчи афтомабил сизники булсада сиз уни хакикий эгаси булмайсиз. Инсон акли хам шу афтомабил мисолига ухшайди. Лекин инсон акли уз вазифасини бажармаслиги инсон учун катта бахтсизликдир. Чунки уни вазифси Аллохни танишдир. Инсон факат уз акл-идроки билангина уз Яратувчисини танийди. Гарчи акл хар бир инсонда бор булсада, ким уни нима эканини ва кандай вазифа бажаришини билмаса, у аклини тугри бошкара олмайди ва уз аклини хакикий эгаси булмайди. Бундай инсон мисоли кур кимсага ухшайди. У Яратувчисини танимайди ва уз нафсини кулига айланади. Узидаги акл неъматини ва ундаги гузал конуниятларни билган инсон уни хакикий эгасига айланади. Бундай инсонни акли уз васифасини бажаради яни у уз Яратувчисини танийди. Бу эса уз навбатида иймонни комиллашиб боришига олиб боради. Бундай инсон хаёти факат Аллохнинг буйрук ва такикларига роя килиб яшашдан иборат булади.
Куръон каримда айтиладики:
(Муҳаммад алайҳиссалом), ахир сизга Парвардигорингиз томонидан нозил қилинган нарса аниқ ҳақиқат эканини биладиган – иймон келтирадиган киши (кўнгил кўзи) кўр кимсага ўхшайдими? (Бу оятлардан) фақат Аллоҳга берган аҳдларига вафо қиладиган ва мийсоқ – ваъдаларини бузмайдиган ақл эгаларигина эслатма олурлар.
«Раъд» 19-20
/>
Хулоса килиб шуни айтишимиз мумкинки, кимки исломга муофик хаёт кечиришликни истаса , у аввало уз аклини хакикий эгаси булмоги лозимдир.
Чунки факат акил эгаларигина хаётдаги харбир вокеда уз Яратувчисини таний олади. Куръон каримда айтиладики:
Албатта осмонлар ва Ернинг яратилишида, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, денгизда одамларга керакли нарсаларни олиб турган кемаларнинг (сузишида) ва Аллоҳ осмондан туширган – сўнг у сабабли ўлик Ерни тирилтириб, бир жонзотни (Ер юзига) тарқатиб-ёйиб юборган – сув деган неъматда ва шамолларнинг йўналтиришида, осмон ва Ер орасидаги итоатгўй булутда – (буларнинг ҳаммасида) ақлли кишилар учун оят-аломатлар бордир. />
«Бакара» 164.
5-дарс />
Аклни тугри ишлатиш учун , аввало уни нималардан ташкил топганини аниклашимиз зарур. Акл ишлаш жараёни фикирлаш деб аталади. Фикирлашлик хосил булиши учун керак булган элиментлар аклни ташкил килган элиментлар дейилади. Шунинг учун аклни тугри ишлатиш уни ташлкил килган элиментларини аниклашдан бошланади. Фикирлашлик жараёни хосил булиши учун мия ва сезги азоларини булиши кераклиги шубхасиздир. Мийя бошкарув азоси булиб у узига келаётган маълумотларни бир-бирига боглайди ва хулоса килади. Куриниб турибдики мийя фикирлашлик хосил булиши учун керак булган элиментлардан биридир. Сезги азолари мийяга маълумотларни етказиб берувчи азолардир. Инсонда беш хил тудаги сезги асолари бор булиб улар: Куриш, эшитиш, хид билиш, там билиш ва бадан билан хис килишдир. Мийяни сезги азолари оркали малумотларни кабул килиши “ хис килиш “ деб аталади. Моддий нарсаларни хис килишлик табиий жараёндир, негаки хатто чакалок хам моддий нарсаларни хис килиш кобилятига эга. Моддий нарсани хис килишлик учун сезги азоларини бирини бу жараёнда иштирок килиши кифоя килади. Аммо маънавий ва рухий муносабатларни хис килишлик учун бу муносабатлар хакида етарли тушунчага эга булиш керак. Акс холда инсон бу муносабатларни хис кила олмайди. Масалан: сиз хакикий дустлик ифода килинётган бир фильмни кизикиш билан кураётган бир пайтда, ёнингизда утирган фарзандингиз унга этибор хам килмасдан уз уйинчокларини уйнаш билан оввора булади. Бунга сабаб фарзандингизда дустлик хакида етарли тушунча йуклигидир, негаки дустлик маънавий муносабат булиб уни хис килиш учун у хакида етарли тушуча булмаса хис килиш мумкин эмас. Рухий муносабатларни хис килиш учун эса яна хам кенгрок тушунча керак булади. Масалан: Кимдир иймонини заифлигини хис килиб Аллохдан комил иймон сураб дуо-илтижо килиб турган бир вакда бошка бир инсон бу камчиликларига этибор бермасдан узини комил иймон эгаси деб хисоблайди. Ушбу мисолдан куриниб турибдики камчиликларини куриш учун етарли тушунчага эга булмаган иккинчи шахс, иймон хакикатини хис килмайди.
Хулоса килиб шуни айтиш мумкинки, моддий нарсаларни хис килишлик табиий хис булиб уни кучли ёки кучсиз булиши шу нарсани табиатини билишга боглик. Маънавий ва рухий муносабатларни хис килишлик эса фикрий хис килишликдир, негаки у эга булинган тушунчага асосланган булиб агар етарлик тушунча булмаса фикирлашлик жараёни хосил булмайди. Демак сезги азолари хам мийя каби фикирлашлик жараёни хосил булиши учун зарурдир.
6-дарс
/>
Сезги азолари мийяга маълумотларни етказиб бериши маълум булгач, энди сезги азолари бу маълумотларни каердан олишини билиш мухимдир. Чунки маълумотлар олинадиган жой булмаса, уни мийяга етказиш хам мумкин эмас, бу эса фикирлашлик жараёни хосил булмайди деганидир. Инсонлар хаётига этибор бериб каралса, хар бир инсонни нимагадир интилиб харакат килаётганини яккол куриш мумкин. Харакат килиш хар бир инсонга хосдир. Бошкача килиб айтганда интилиш инсонни яратилиш табиати булиб инсонни харакатга солувчи ички туртки хисобланади. Инсон вужуди уз яратилиш табиатига кура хар хил нарсаларни талаб килади. ?
Биринчи тур талаб инсонни моддий нарсалар билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб кискача моддий талаб дейлади. Инсонда моддий талаб борлиги туфайли у уй-жой куриш, афтомабил сотиб олиш, чиройли кийм кийиш каби нарсаларни хохлайди.
Икинчи тур талаб инсонни бошка инсонлар билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб, кискача маънавий талаб деб аталади. Инсонда маънавий талаб борлиги туфайли у оталик , дустлик ,кариндошлик каби маънавий муносабатлар килишликни хохлайди. Эркакни аёл билан , аёлни эркак билан муносабат килишга ундовчи жинсий мойилик хам маънавий талабни бир куринишидир.
/>
Учинчи тур талаб инсони уз Яратувчиси билан муносабат килишга ундовчи талаб булиб рухий талаб деб аталади. Инсонда рухий талаб борлиги туфайли уз Яратувчисини улуглаш ва унга ибодат ва итоат килишликни хохлайди.
/>
Туртинчи тур талаб инсон организимини талаблари булиб, кискача узвий талаб деб аталади. Узвий талабларни борлиги туфали инсон ухлайди, таомланади, чанкогини кондиради, ута иссик ёки ута совикдан сакланади, вахо казо.
/>
Инсонни мана шу турт турдаги талаб дойимо харакатга солади. Шунинг учун хам харакат инсон хаётини ажралмас кисмидир. Инсонни бирор харакатга солиш нуктаи назаридан узвий талаб колган уч турдаги талаблардан кескин фарк килади. Узвий талаб инсонни харакатга солиш учун мийя бу талабни хис килиши кифоя. Масалан: Инсон сув кидириши учун , мийя чанкокни хис килиши кифоя. Лекин моддий, маънавий, рухий талаблар инсонда харакат хосил килиши учун мийя бу талабларни хис килиш билан бир каторда талаб килинаётган нарсани узини хам хис килиши ёки у хакида тушунчага эга булиши керак. Масалан: Инсонда афтомобил сотиб олишга харакат хосил булиши учун мийя моддий талабни хис килиш билан бирга афтомобилни хам хис килиши ёки у хакида тушунчага эга булиши керак. Агар инсон афтомобил нима эканини билмаса ва уни хеч качон курмаган булса у инсода хеч качон афтомобил сотиб олиш учун харакат хосил булмайди, гарчи моддий талаби булса хам. Хулоса килиб шуни айтиш мумкинки инсон уз вужуд талабларини кондириш учун яшайди. Инсон уз вужуд талабларини кондириш учун киган харакати уни турмуш тарзи деб аталади. Агар инсонда вужуд талаблари булмаса фикирлашликдан маъно хам йук. Шунинг учун вужуд талаблари хам мийя ва сезги азолари каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир.
/>
7-дарс
Мехрибон ва Рахимли Аллох инсонни бундай гузал вужуд талаблари билан яратиш билан бир каторда бу борликни шу талабларни кондириш учун макон килиб койди. Куръони каримда айтиладики:
/>
У зот сизлар учун Ерни қароргоҳ, осмонни том қилиб қўйди ва осмондан сув тушириб, унинг ёрдамида сизларга ризқ бўлсин, деб мевалар чиқарди. Бас, билиб туриб ўзгаларни Аллоҳга тенглаштирманг.
«Бакара» 22 оят
Оятлардан куриниб турибдики, бу олам инсон яшаши учун макон булиб унда инсон вужуди талаб килган барча нарса мухайё килингандир. Лекин инсон акл юргизмаса бу дунёда факат моддий ва маънавий талабларини кондиришгина чиройли куринади.
Куръони каримда айтиладики:
Одамларга аёллар, болалар, туганманс олтин кумуш бойилклар, (қиммат) баҳоли отлар, чорва ва экин-тикинлар каби истак-хоҳишларга кўнгил қўйиш чиройли қилинди. (Ҳолбуки), бу нарсалар хаёти дунёнинг (ўткинчи) нарсаларидир. Аллоҳнинг ҳузурида эса энг гўзал қайтадиган жой – жаннат бордир. (Яъни, ўткинчи нарсаларга кўнгил бермай, ҳақиқий гўзалликни севмоқ, унга интилмоқ лозим). />
«Оли-Имрон» 14.оят
Бу ерда бир мухим масалага этибор бериш лозим. Куп инсонлар узларини асосий харакатлари моддий ва маънавий талабларини кондиришликдан иборат булган холида, кийналиш урнига Аллох хам “ харакатга баракат “ деган деб узларини овинтирадилар. Харакатга баракатлигини хеч ким инкор килмайди, лекин бу ерда харакатни баракатига эмас балки натижасига этибор бериш лозим. Куръони каримда айтиладики: />
Ким (ўз амали билан) Охират экинини (яъни, савобини) истар экан, Биз унга экинини(нг ҳосилини) мўл-зиёда қилурмиз. Ким дунё экинини истар экан, Биз унга ўшандан (дунё матоларидан) берурмиз ва унинг учун Охиратда бирон насиба бўлмас!
/>
«Шуъро» 20.оят
Модомики шундай экан хар бир инсон аввало узи килаётган харакатнинг натижаси билан кизикиши лозим. Шунинг учун уз вужуд талабларини тугри кондиришликни истаган хар бир шахс, узини рухий талабларини моддий ва маънавий талабларидан ажратиб олиш учун атрофимизни ураб турган вокъелик хакида тугри тасаввурга эга булиши керак. />
Атрофимизни ураб турган вокъе инсон хис килишига кура уч турга булинади.
/>
1-чи тур вокъеа атрофимизни ураб турган моддий нарсалар булиб узи махсус вокъе деб аталади. Масалан: ер, осмон, олтин, кумуш, вахо-казо.
2-чи тур вокъе биз айни узини эмас балки уни борлигига далолат килувчи тасирини хис киладиган вокъелик булиб тaъсири махсус вокъе деб аталади. Масалан: инсони вужуд талаблари кабидир. Сиз уз фарзандингизни яхши курасиз лекин сизни бунга ундаётган маънавий талабингизни хис кила олмайсиз. Сиз уни факат сизга утказётган таъсирини хис киласиз холос.
3-чи тур вокъе гайб вокъе булиб инсон уни узини хам тасирини хам хис кила олмайди, лекин бу вокъеликлар хакида ишончли манба оркали хабар берилган. Масалан: жаннат, дузах, фаришталар хакида Куръони каримда хабар берилган. Кейнги мавзуларда бу уч турдаги вокъе хакида батафсил сухбатлашамиз.
Энди асосий мавзуга кайтсак. Инсон фикирлар экан албатта манашу уч турдаги вокъеликларни бири хакида фикир юритади, вокъелик булмаса, фикирлаш мумкин булган нарсани узи булмайди. Шунинг учун вокъе хам мийя, сезги азолари ва вужуд талаблари каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир. />
8-дарс
/>
Вокъеликдан инсон вужуд талаб килган нарсани хис килади. Лекин вокъедан вужуд талаб килган нарсани хис килишликни узи билан вужуд талабини тугри кондира олмайди. Буни ушбу мисолда осонрок тушинишимиз мумкин: Агар касал булсангиз ва сизга бирон дори тафсия килинса, сиз у дорини сотиб оласиз, лекин доридан кандай фойдаланиш хакида курсатма ёки шифокор маслахатисиз ундан тугри фойдалана олмайсиз.
/>
Моддий талабингиз кучайиб, чиройли мебел сотиб оласиз , лекин бу мебелни кандай йигиш хакидаги малумотсиз ёки мутахасис курсатмасисиз ундан завклана олмайсиз. />
Маънавий талабингиз кучайиб, фарзандингизни хар томонлама мукаммал инсон килиб тарбия килмокчи буласиз, лекин фарзанд тарбияси хакидаги курсатмаларсиз керакли натижага эриша олмайсиз.
/>
Рухий талабингиз кучайб, хаётингизни хар бир лахзасини Аллохни буйрук ва такикларига роя килиб яшамокчи буласиз, лекин Куръон ва Хадиссиз хохишингиз орзулигича колаверади.
Киска килиб айтганда вужуд талабларини тугри кондириш учун, инсон вокъедан вужуд талаб килган нарсани хис килишлик билан бир каторда шу вокъе хакидаги тугри маълумотга хам эга булмоги керак. Агар вокъе хакидаги тугри маълумот булмаса фикирлашлик хам хосил булмайди. Шунинг учун вокъе хакидаги тугри маълумот хам мийя, сезги азолари, вужуд талаблари ва вокъе каби фикирлашлик хосил булиши учун зарурдир.
Шундай килиб биз фикирлашлик хосил булиши учун зарур булган бешта элементни куриб чикдик. Эндиги мухим масала аклни кандай бошкариш кераклигини билишдир. Масалани мухимлиги шундаки, агар инсон аклни тугри бошкарса у вужуд талабларини тугри кондира олади. Хар бир тугри кондиришдан сунг вужуд кегинги каттарок ва мухимрок нарсани талаб килади. Инсон хаётидаги энг мухим нарса эса бутун оламларни яратган Аллох таъоло иродаси билан, уз рухий талабини кондиришдир. Вужуд талабларини бундай тартибли ривожланишини чакалокни улгайиш мисолида куриш мумкин. Факат узвий талаби билан дунёга келган чакалокни вакт утиши билан моддий талаби хосил була бошлайди. Бу уни хар хил уйинчоклар талаб килишида куринади. Улгайиб бориши билан у ким биландир уйнашни талаб килади, бегоналардан кочиб уз якинларига интилади. Бу болада маънавий талаб хосил булганлигини белгисидир. Яна хам улгайгач болада рухий талаб пайдо була бошлайди. Бу унинг ким энг кучли, энг аклли ва куратли экани хакида бахс килишида куриш мумкин. Болада рухий талаб пойдо булиши вакти у балогат ёшига етиши билан бошланади. Ислом дини курсатмаларида киз болалар агар кизлик аломатлари зохир булса туккиз ёшда балогатга етади. Угил болалар агар эркаклик аломатлари зохир булса ун икки ёшда балогатга етади. Агар бу аломатлар зохир булмаса угил болалар ва киз болалар ун беш ёшида балогатга етади. Вужуд талабларини бундай гузал суратда усиб бориши ва тугри кондириш натижасида инсон факат Аллох-таъалони узигагина куллик килиб бу борликда халифа булиб яшайди. Лекин куп одамлар бунга шубха килишади. Бу шубхалардан хакикий мусулмонлар хайрон булишмайди. Чунки бунга фаришталар хам шубха килганлар.
Куръони каримда айтиладики:
(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), эсланг, Парвардигорингиз фаришталарга: «Мен ерда (Одамни) халифа қилмоқчиман»,- деганида, улар айтдилар: «У ерда бузғунчилик қиладиган, қонлар тўкадиган кимсани (халифа) қиламанми? Ҳолбуки, биз ҳамду сано айтиш билан Сени улуғлаймиз ва Сени(нг номингни мудом) пок тутамиз. (Аллоҳ) айтди: «Мен сизлар билмайдиган нарсаларни биламан».
/>
«Бакара» 30.оят
Куриниб турибдики бундай гузал конуниятларни узида мужассам килган инсон бекордан-бекорга яратилган эмас. Дунёдаги барча мавжудотларни мавжудлиг маноси булгани каби, инсонниг хам уз мавжудлик маноси бор. Бу Аллох-таъалога куллик килиш ва уни ердаги халифаси булишдир.
Хадиси куддусида айтиладики :
Эй менинг бандаларим билинларки Мен сизларни бекорга яратган эмасман, бехудага хам яратганим йук ва Мен сизлар килаётган амалларингиздан гофил эмасман.
Кискача килиб шуни айтиш мумкинки инсони факат унга хос булган мартабага кутарилиши, уни уз вужуд талабларини тугри кондиришлигига боглик. Вужуд талабларини тугри кондириш эса аклни тугри бошкара олишига богликдир.
/>
9-дарс
Аклни тугри бошкара олиш учун, уни ташкил килган элеметларини ичида кайси бирини узгариши инсон ихтиёрида эканлигини билишимиз керак. Чунки узгариши инсон ихтиёрида булмаган нарса хакида гапирмасак хам булади. Этибор бериб карасак инсон, мийяни ёки уни ишлаш жараёнидаги конуниятларни узгартира олмайди. Сезги азоларини купайтириш ёки уларни вазифаларини узгартириш хам инсон ихтиёрида эмас. Узининг вужуд талабларини йукотиш ёки уларни бошка нарсаларни талаб киладиган килиб узгартириш хам инсон ихтиёрида эмас. Узгармас конунлар остида харакат килиб келаётган бу борликни узгартириш хам инсон ихтиёридан ташкари булган ишдир. Демак буларни бари узгариши инсон ихтиёрига боглик булмаган нарсалардир. Лекин вокъе хакида кандай малумот олишлик хар бир инсон уз хохишига кура хал киладиган ишдир. Бу борликни Яратувчиси борлигини исбот килувчи малумотларни урганасизми ёки “модда уз узидан мавжуд” лиги тугрисида маълумотлар оласизми бу сизнинг ихтиёрингиз. Кабул килишлик инсон ихтиёрида булган бу малумотларни бири билан инсон акли бошкарилади. Агар инсон вокъе хакидаги тугри малумотларни олса, уни акли уз васифасини бажаради ва инсон дуч келган муаммоларни хал килиб беради. Лекин буни акси булса, унда акл уз вазифасини бажармайди. Окибатда инсон дуч келаётган муъамоларни еча олмаганлиги сабабли доимий изтиробда колиб кетади. Шунинг учун хам инсон факат вокъе хакидаги тугри малумотларни урганмоги зарур. Юзаки караганда инсоннинг хётдаги вазифаси жуда оддий куриниши мумкин, негаки уни вазифаси тугри маълумотни олишлик холос. Колган харакатлар эса хосил булган тушунчадан келиб чикаверади. Лекин хаётда бизга зарур булган вокъелар тугрисида малумотлар шу кадар купки, уларни ичида кайси бири энг тугри малумот эканлигини аниклаш, бугунги кунги энг асосий ва мухим муаммо булиб колди. Масалани мухумлиги шундаки агар инсон нотугри маълумотларни ёки урнига хос булмаган маълумотларни олишлиги билан, жуда огир ахволга тушиши ва хакикатни этиборга олмай “мен тугриман “ деб каттик алданиши мумкин. Агар бундай алданиш этикод ёки унга алокадор булган масалада содир булса, бу шудай хатарлики, Аллох барчамизни бундай алданишдан сакласин.
/>
Куръони каримда айтиладики:
/>
Одамлар орасида шундай кимсалар ҳам борки, ўзлари мўъмин бўлмаганлари ҳолда, «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирдик»,- дейдилар.
Улар Аллоҳни ва иймонли кишиларни алдамоқчи бўладилар ва ўзлари сезмаган ҳолда ўзларинигина алдайдилар.
«Бакара» 8-9. оятлар />
Шунинг учун хам кимки вокъе хакида тугри маълумот олишда адашишни истамаса, фикирлашлик хосил булиши тартибини билиш зарурдир. Негаки фикирлашлик мийяда хис килинган малумотларни богланиш жараёни булиб, хар кандай маълумот хам исонда тушунча хосил килиб унга фойда келтиравемайди. Мийяда шундай богланишлар булиши мумкинки унинг окибатида инсон тугри йулга эмас, балки залолатга кетиши мумкин.
10-дарс
/>
Фикирлашл
|
|
Category: Canada> |
Date: 2009-07-03 07:21:34 |
|